ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΕΝΤΡΩΝ «ΠΡΩΤΗΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ» ΚΑΙ «ΠΡΟΑΝΑΧΩΡΗΣΙΑΚΗΣ ΚΡΑΤΗΣΗΣ» ΣΤΗ ΜΟΡΙΑ ΛΕΣΒΟΥ
29 Σεπτεμβρίου 2013
Μετά την Παγανή, η δημιουργία του πρώτου κέντρου κράτησης για πρόσφυγες και μετανάστες χωρίς χαρτιά στην περιοχή Μόρια της Λέσβου είναι πια γεγονός. Οι πρώτοι έγκλειστοι, μια πολυμελής οικογένεια Παλαιστινίων από το Ιράκ και Αφγανοί υπήκοοι, μεταφέρθηκαν την Τετάρτη 25 Σεπτεμβρίου στη Μόρια, μετά από πολυήμερη παραμονή τους στο ΠΙΚΠΑ, όπου περίμεναν να ρυθμιστεί το καθεστώς τους, ενώ σίγουρα δεν έδειξαν καμία πρόθεση «διαφυγής» ή «απόδρασης». Οι Παλαιστίνιοι απελευθερώθηκαν την επαύριο, επέστρεψαν στο ΠΙΚΠΑ και στη συνέχεια αναχώρησαν από τη Λέσβο.
Σε επιτόπια επίσκεψη στο κέντρο από μέλη του Παρατηρητήριου, μαζί με μέλη άλλων τοπικών φορέων που δραστηριοποιούνται στην παροχή βοήθειας προς τους πρόσφυγες, διαπιστώθηκε ότι οι χώροι που έχουν ανεγερθεί στη Μόρια είναι περίκλειστοι και αυστηρά φρουρημένοι χώροι κράτησης και όχι «χώροι πρώτης υποδοχής», όπως ονομάζονται επίσημα. Όπως φαίνεται και στη φωτογραφία, ο εξωτερικός χώρος περιβάλλεται από υψηλά και αγκαθωτά συρματόπλεγμα. Το ίδιο ωστόσο ισχύει και για τον εσωτερικό χώρο, όπου τα κοντέινερ στέγασης διαχωρίζονται με συρματόπλεγμα από τα γραφεία υπηρεσιών και το προαύλιο. Ακόμη χειρότερα είναι τα πράγματα ως προς το χώρο προαυλισμού: Για να δουν λίγο ουρανό ή για να αναπνεύσουν λίγο καθαρό αέρα, θα πρέπει να στριμώχνονται καθημερινά σε ένα μικρό «κλουβί» ελάχιστου κενού διαθέσιμου χώρου, που ορίζεται από τα σύρματα από τη μια πλευρά και τα κοντέινερ από την άλλη, χωρίς ούτε καν ένα στέγαστρο για να τους προφυλάσσει από τον ήλιο το καλοκαίρι και τις βροχές το χειμώνα. Με αυτά τα δεδομένα, δεν είναι καθόλου περίεργο ότι γύρω από αυτές τις εγκαταστάσεις «φιλοξενίας» έχουν εγκατασταθεί σκοπιές για φύλακες, που στόχος τους είναι προφανώς να προλάβουν πιθανές (και δυστυχώς μάλλον αναμενόμενες) αποδράσεις ή εξεγέρσεις. Είναι προφανές ότι οι αρμόδιοι για τη δημιουργία του συγκεκριμένου κέντρου δεν διδάχτηκαν τίποτα από την αποτυχία των αντίστοιχων χώρων της Παγανής ή της Αμυγδαλέζας.
Στο εσωτερικό των χώρων στέγασης υπάρχουν κουκέτες δύο επιπέδων, στις οποίες θα στεγάζονται/στοιβάζονται οι έγκλειστοι. Δεδομένου ότι ανάμεσα στους αφιχθέντες από τη θαλάσσια οδό υπάρχουν οικογένειες, μεμονωμένες γυναίκες, έγκυες γυναίκες, ανήλικοι, παιδιά, ακόμη και άνθρωποι με σοβαρά προβλήματα υγείας, είναι απορίας άξιον πώς αναμένουν οι κρατικοί φορείς που εμπνεύστηκαν αυτή τη «λύση» να διαμείνουν αυτοί οι άνθρωποι σε τέτοιους χώρους και με αυτούς τους όρους.
Σύμφωνα με την ενημέρωση του υποστράτηγου Εμμανουή Κατριαδάκη, ο οποίος έκανε την περιήγηση στο κέντρο, οι εργασίες βρίσκονται υπό εξέλιξη και έχει προβλεφθεί η ανέγερση ενός χώρου που θα λειτουργήσει ως κέντρο κράτησης και ενός κέντρου επαναπροώθησης. Η συνολική χωρητικότητα των «Κέντρων Πρώτης Υποδοχής» και «Προαναχωρησιακής Κράτησης» στη Μόρια όταν ολοκληρωθεί η κατασκευή τους θα είναι της τάξης των 700 ατόμων τουλάχιστον, σύμφωνα με τον υποστράτηγο. Από την απάντηση του στην ερώτησή μας, ποια θα είναι η κτιριακή διαφορά του κέντρου κράτησης από το ήδη ανεγερμένο «κέντρο πρώτης υποδοχής», προέκυψε ότι δεν θα υπάρχει διαφορά, εφόσον και τα δύο θα λειτουργούν με τα ίδια μέτρα ασφαλείας (φρουρούμενα και περιφραγμένα με συρματόπλεγμα). Σε ερώτημά μας, ποιος ο λόγος για τόση φρούρηση και συρματοπλέγματα, εφόσον μέχρι τώρα οι αφιχθέντες στο νησί διέμεναν στην ανοικτή δομή φιλοξενίας, ΠΙΚΠΑ, ή ακόμα και στο λιμάνι, χωρίς ουσιαστική φύλαξη, η απάντηση ήταν «για να αποφύγουμε συμπλοκές μεταξύ τους και εξεγέρσεις». Στο ερώτημά μας, ποιος ο λόγος για εξεγέρσεις, δεν λάβαμε απάντηση.
Στο χώρο έχει προβλεφθεί να γίνεται «ταυτοποίηση», δηλαδή, προσδιορισμός της υπηκοότητας, καταγραφή βιομετρικών στοιχείων, σύγκριση με στοιχεία αποθηκευμένα στη EURODAC και αποθήκευση νέων στοιχείων. Επίσης θα υποβάλλονται αιτήσεις ασύλου στην αρμόδια υπηρεσία που στεγάζεται στον ίδιο χώρο (ας σημειωθεί ότι, σύμφωνα με πρόσφατη ρύθμιση, η αίτηση ασύλου συνεπάγεται την κράτηση του αιτούντος μέχρι και 18 μήνες).
Σε όλη αυτή τη διαδικασία, όπως ενημερωθήκαμε, στόχος είναι να πειστούν να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους.
Σύμφωνα με τον υποστράτηγο, το νεοϊδρυμένο κέντρο θα επιλύσει το σοβαρό πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί με την εγκατάλειψη των αφιχθέντων και την έλλειψη παροχής βοήθειας σε αυτούς. Ωστόσο:
Η λειτουργία του ΠΙΚΠΑ έχει αποδείξει ότι (α) το πρόβλημα δημιουργείται στο βαθμό που οι υπηρεσίες δεν παρέχουν την απαραίτητη βοήθεια, όπως υποχρεούνται να κάνουν, και (β) ότι υπάρχει εναλλακτική στην κράτηση, που είναι τα ανοικτά κέντρα υποδοχής.
Με δεδομένο ότι οι ροές μεταναστών και προσφύγων στη Λέσβο αφορούν κατά κύριο λόγο ανθρώπους που προέρχονται από εμπόλεμες ζώνες και περιοχές με ανθρωπιστική κρίση, όπως το Αφγανιστάν, τη Συρία, ή Παλαιστίνους, είναι ηλίου φαεινότερο ότι στη Μόρια φυλακίζονται άνθρωποι που ζητούν προστασία.
Κράτηση αντί αλληλεγγύης;
Πέρα από τις απαράδεκτες συνθήκες κράτησης, ας προβληματιστούμε για το γεγονός της κράτησης καθεαυτό. Οι συγκεκριμένοι άνθρωποι δεν έχουν διαπράξει κανένα έγκλημα. Δεν έρχονται εδώ με δική τους βούληση, αλλά αναγκάζονται να επιχειρήσουν ένα δύσκολο και επικίνδυνο ταξίδι, επειδή δεν έχουν άλλη επιλογή. Διαφεύγοντας από τον πόλεμο ή το λιμό που μαστίζει τις χώρες προέλευσής τους, προσπαθούν να επιβιώσουν καταφεύγοντας στην «πολιτισμένη» Ευρώπη, ορισμένες χώρες της οποίας, με την αποικιοκρατική τους πολιτική στο παρελθόν, καθώς και με τις πολυποίκιλες «παρεμβάσεις» ή «επεμβάσεις» τους στη σύγχρονη εποχή, ευθύνονται έμμεσα ή άμεσα για την «προσφυγοποίησή» τους. Ποιος/α από εμάς θα άφηνε το σπίτι του, την πατρίδα του, τους φίλους, τους συγγενείς, και το περιβάλλον στο οποίο έχει μεγαλώσει, για να καταφύγει μετά από αμέτρητες δυσκολίες και κινδύνους σε μια ξένη χώρα, αν δεν υπήρχε απόλυτη ανάγκη; Και ποιος/α θα ήθελε, μετά από ένα περιπετειώδες ταξίδι όπου διακυβεύεται η ίδια η ζωή, να καταλήξει κλεισμένος/η σε ένα συρμάτινο κλουβί, σαν πειραματόζωο σε πείραμα για τη μέτρηση των αντιδράσεων στον εγκλεισμό, μέχρι να πειστεί να εγκαταλείψει τη χώρα εθελούσια;
Είναι γνωστή η αβεβαιότητα και οι ραγδαίες αλλαγές που χαρακτηρίζουν το σύγχρονο «πολυπολικό» και «παγκοσμιοποιημένο» κόσμο. Πόλεμοι, πυρηνικά ατυχήματα, πιθανή οικονομική κατάρρευση, επιδημίες ή κλιματικοί παράγοντες, θα μπορούσαν (δυστυχώς) να οδηγήσουν αύριο ένα σημαντικό μέρος και του ελληνικού πληθυσμού στην προσφυγιά, όπως η οικονομική εξαθλίωση οδηγεί σήμερα όλο και περισσότερους έλληνες στη μετανάστευση. Τότε, θα αποδεχόμασταν μια τέτοια μεταχείριση προς εμάς;
Δεν εθελοτυφλούμε μπροστά στο πρόβλημα της έλευσης των προσφύγων, ούτε θα προσπαθήσουμε να το εξωραΐσουμε. Γνωρίζουμε επίσης ότι οι αντοχές της ελληνικής κοινωνίας για τη φιλοξενία μεγάλου αριθμού προσφύγων, ιδιαίτερα στην περίσταση της σύγχρονης κρίσης και υπό το ζυγό του μνημονίου και της τρόικα δεν είναι απεριόριστες. Θα πρέπει όμως να κατανοήσουμε ότι ΣΕ ΚΑΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΔΕΝ ΦΤΑΙΝΕ ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ, ούτε για την κατάσταση ανάγκης που τους/τις οδηγεί στην προσφυγιά, ούτε για τα δεινά που μαστίζουν την ελληνική κοινωνία. Ο στοιχειώδης ανθρωπισμός, που επιβάλει μια διαφορετική αντιμετώπιση των ανθρώπων που ζητούν προστασία, δεν βασίζεται στη φιλανθρωπία ή στην ελεημοσύνη, αλλά στον αυτοσεβασμό που προκύπτει από την τήρηση κανόνων δικαίου. Ένοχοι δεν είναι οι ίδιοι, αλλά οι πολιτικές που τους οδηγούν στην προσφυγιά, οι οποίες -καθόλου παράδοξα- είναι στην ίδια γενική κατεύθυνση με εκείνες που οδηγούν στην κατακρήμνιση των κοινωνικών κατακτήσεων στην Ελλάδα μέσω των μνημονίων, αλλά και στην παράλληλη μετατροπή της σε «χωματερή εξαθλιωμένων» (γηγενών και προσφύγων) βάσει της συμφωνίας του «Δουβλίνο ΙΙ», που δεν επιτρέπει την απρόσκοπτη μετακίνηση των προσφύγων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά τους/τις περιορίζει στη χώρα υποδοχής. Γνωρίζουμε άλλωστε πολύ καλά, ότι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, δεν επιδιώκουν να εγκατασταθούν στην Ελλάδα, αλλά σε άλλες χώρες - κυρίως αυτές που αποτελούν το «σκληρό» οικονομικό πυρήνα της Ε. Ε. Οι τελευταίες εκχωρούν στην Ελλάδα κάποια ανεπαρκή ψιχία οικονομικών κονδυλίων ως ελεημοσύνη, τα οποία όταν διατίθενται στην ανέγερση κέντρων όπως αυτό στη Μόρια, υποστηρίζουν την εγκληματοποίηση ανθρώπων που χρήζουν προστασίας και συγχρόνως μετατοπίζουν το δικό τους πρόβλημα στην περιφέρεια της Ευρώπης.
Στους συσχετισμούς που δημιουργούνται, οι σχετικά εξαθλιωμένοι της Ευρώπης μετατρέπονται σε ανθρωποφύλακες των πλήρως εξαθλιωμένων του κόσμου.
Δεν έχουμε την πολυτέλεια να αποσείσουμε τις ευθύνες μας. Όλοι/ες είμαστε συνυπεύθυνοι όταν αποδεχόμαστε αυτή τη μεταχείριση των προσφύγων.
Υπάρχουν οι ακραίοι ρατσιστές που επιδιώκουν την απέλαση όλων των προσφύγων, αυτοί/ες που απλώς αδιαφορούν, αυτοί/ες που έχουν καλές προθέσεις αλλά δε θυσιάζουν λίγο από το χρόνο τους για να βοηθήσουν, αυτοί/ες που προσπαθούν να βοηθήσουν, άλλοτε με επιτυχία, άλλοτε πέφτοντας στην παγίδα της αποδοχής των όρων που καθορίζουν οι σχεδιαστές και οι δημιουργοί των συγκεκριμένων κέντρων κράτησης, οδηγώντας έτσι τη δημιουργία μιας νέας «Παγανής», αυτοί/ες που αποκομίζουν οφέλη, όπως για παράδειγμα η εταιρεία που ανέλαβε την οικοδόμηση των συγκεκριμένων κέντρων κράτησης, ή οι εταιρείες που ανέλαβαν τη διατροφή των κρατούμενων σ’ αυτά, αυτοί/ες που διαμαρτύρονται γιατί δεν μπόρεσαν να αποκομίσουν οφέλη, όπως οι τοπικές κατασκευαστικές εταιρείες, κ.ο.κ.
Υπάρχουν τέλος αυτοί/ες που θέτουν ως πρώτο και αδιαπραγμάτευτο στόχο την κατάργηση των συγκεκριμένων κέντρων κράτησης τα οποία προσβάλλουν την ανθρώπινη προσωπικότητα, τόσο των κρατουμένων που υφίστανται αυτή τη μεταχείριση, όσο και των μελών της κοινωνίας υποδοχής που αποδέχονται την ύπαρξή τους. Είναι προφανές ότι συντασσόμαστε με τους τελευταίους.
ΟΧΙ ΣΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΚΡΑΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑ ΚΕΝΤΡΑ «ΕΠΑΝΑΠΡΟΩΘΗΣΗΣ» ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ
ΝΑΙ ΣΤΑ ΑΝΟΙΧΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΥΠΟΔΟΧΗΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ και στην Αποποινικοποίηση της αίτησης ασύλου